افزایش هزینه خرید خودرو و سیگنالهای مربوط به واردات، نگاه بخشی از خریداران را از خودروهای صفر به بازار دستدوم سوق داده است.
بررسیهای میدانی از فضای معاملات خودرو نشان میدهد الگوی خرید در هفتههای اخیر دستخوش تغییر نسبی شده است. در این دوره، سهم قابل توجهی از متقاضیان – بهویژه خریداران مصرفی – مسیر انتخاب خود را از خودروهای صفرکیلومتر به سمت خودروهای کارکرده تغییر دادهاند. این جابهجایی رفتاری همزمان با مطرح شدن برنامه واردات حدود ۸۰ هزار دستگاه خودرو تا پایان سال و همچنین نوسان قیمت در بخش خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی شکل گرفته و فضای تصمیمگیری را برای خریداران محتاطتر ساخته است.
در شرایط کنونی، بسیاری از فعالان بازار معتقدند مصرفکننده بیش از گذشته به کاهش ریسک توجه دارد. نگرانی از احتمال افت قیمت خودروهای صفر در صورت افزایش عرضه، در کنار محدودیت منابع مالی خانوارها، سبب شده بازار خودروهای دستدوم به گزینهای قابل اعتمادتر برای بخشی از متقاضیان تبدیل شود. در نتیجه، بازاری که در ماههای گذشته بیشتر تحت تأثیر انتظارات تورمی حرکت میکرد، اکنون در فاز احتیاط و انتظار قرار گرفته است.
کاهش قدرت خرید؛ مهمترین محرک تغییر رفتار
نخستین عامل اثرگذار بر این تحول، کاهش محسوس قدرت خرید خانوارهاست. رشد سطح عمومی قیمتها باعث شده فاصله میان بهای خودرو و درآمد متوسط جامعه افزایش یابد. در چنین فضایی، خرید خودرو صفر برای گروهی از متقاضیان به تصمیمی دشوار تبدیل شده است. به همین دلیل، خودروهای کارکرده بهدلیل قیمت پایینتر، امکان ورود به بازار با سرمایه محدودتر را فراهم میکنند.
مطالعات بازار نشان میدهد در بسیاری از مدلهای پرتقاضا، فاصله قیمت میان نسخه صفر و نمونه یک تا سه سال کارکرده به سطحی رسیده که خریدار ترجیح میدهد با پذیرش میزان محدودی کارکرد، هزینه بالاتر خرید خودروی صفر را نپردازد. این موضوع بهویژه در خودروهای پرتیراژ داخلی و برخی محصولات مونتاژی نمود بیشتری دارد.
تأثیر واردات بر انتظارات بازار
اعلام برنامه واردات خودرو نیز از منظر روانی بر رفتار خریداران اثر گذاشته است. هرچند تحقق کامل واردات ۸۰ هزار دستگاهی هنوز در بازار بهطور ملموس مشاهده نشده، اما صرف اعلام این سیاست، انتظارات قیمتی را تا حدی تعدیل کرده است. تجربه دورههای گذشته نشان میدهد هر سیگنال افزایش عرضه میتواند فضای تورمی بازار را آرامتر کند.
در این شرایط، بخشی از متقاضیان خرید خودرو صفرکیلومتر تصمیم خود را به تعویق انداختهاند و برخی دیگر به سمت بازار کارکرده حرکت کردهاند. خودرو صفر که در برخی مقاطع ماهیت سرمایهای پیدا کرده بود، اکنون با تردید بیشتری از سوی خریداران مواجه است؛ زیرا اطمینان نسبت به حفظ ارزش کوتاهمدت آن کاهش یافته است.
بازار دستدوم؛ انتخابی با ریسک کمتر
بازار خودروهای کارکرده در نگاه بسیاری از مصرفکنندگان، گزینهای کمریسکتر محسوب میشود. بخش عمده افت ارزش خودرو معمولاً در سال نخست استفاده رخ میدهد و همین موضوع باعث میشود خریدار تصور کند دامنه کاهش قیمت در خودروهای کارکرده محدودتر است.
از سوی دیگر، نقدشوندگی نسبی برخی مدلهای پرتقاضا نیز عامل مهمی در ترجیح بازار دستدوم به شمار میرود. البته این روند به معنای رونق کامل معاملات نیست؛ حجم کل معاملات همچنان نسبت به دورههای اوج بازار پایین است، اما سهم خودروهای کارکرده در میان معاملات انجامشده افزایش یافته است. به بیان دیگر، بازار در وضعیت رکود نسبی قرار دارد، اما در همین سطح محدود، تقاضا بیشتر به سمت خودروهای کارکرده متمایل شده است.
چشمانداز ماههای آینده
آینده بازار خودرو تا حد زیادی به میزان تحقق سیاستهای عرضه و همچنین ثبات متغیرهای کلان اقتصادی وابسته خواهد بود. اگر واردات خودرو بهصورت عملیاتی افزایش یابد، احتمال تشدید فضای انتظار در بازار خودروهای صفر وجود دارد. در مقابل، در صورت کاهش سرعت واردات یا بازگشت انتظارات تورمی، ممکن است بخشی از تقاضا دوباره به بازار صفرکیلومتر بازگردد.
در مجموع، تغییر رفتار خریداران را میتوان نشانهای از احتیاط اقتصادی مصرفکنندگان دانست. بازار خودرو بیش از آنکه تنها تابع نیاز مصرفی باشد، از انتظارات آینده، سیاستهای عرضه و توان مالی خانوارها اثر میپذیرد. تا زمانی که این متغیرها به ثبات نسبی نرسند، به نظر میرسد خودروهای کارکرده همچنان بخش مهمی از تقاضای بازار را به خود اختصاص خواهند داد.
تغییر جهت تقاضا به سمت خودروهای کارکرده بیش از آنکه یک روند کوتاهمدت باشد، میتواند نشانهای از بلوغ رفتاری مصرفکننده در شرایط اقتصادی پرنوسان باشد. وقتی خریدار تصمیم میگیرد ریسک خود را مدیریت کند، بازار نیز ناگزیر به سازگاری با این رفتار خواهد شد؛ امری که در بلندمدت میتواند به کاهش التهاب قیمتی و شکلگیری معاملات منطقیتر کمک کند.
